de fragiele stad

 

alleen materiële schade is ook een ramp. wie is er niet

geschrokken van het instorten van een deel van de

parkeergarage van het ziekenhuis?

wie dacht er niet terug aan 2017, toen bij eindhoven airport iets vergelijkbaars gebeurde? 

onderzoek hier bracht rust. 

wie dacht er niet terug aan 2014 toen scheuren werden ontdekt in de garage van het stadshuis, of aan 2018, toen de bovenste verdiepingen van de garage van het theater gesloten werden?ook hier bracht onderzoek steeds rust.

opvallend is te lezen dat bestudering van het onderzoek naar de garage van het ziekenhuis toekomstig onderzoek niet uitsloot, maar er werd mogelijk gewacht op nieuwe richtlijnen vanuit het rijk. en wat nou als die uitblijven?

de fragiele stad

de jonge stad bouwt lustig voort

van merwestein tot aan ‘de poort’

zien we de torens groeien, hoog, omhoog!

en in de parking staan de auto’s droog

en elk ontwerp is onderzocht

en afgevinkt, akkoord!, verkocht!

en waar een vinkje staat is het vertrouwd

dus wordt er doorgesloopt en doorgebouwd

maar alles blijkt toch mensenwerk

al construeer je nog zo sterk,

uiteindelijk, door leeftijd, sleet of druk,

gaat ook wat onverwoestbaar leek soms stuk

’t is nu slechts schade aan een pand

maar ook een teken aan de wand

een vinkje in het boek is niet genoeg

een onderzoek herhaalt men nooit te vroeg

nu is een dure les geleerd

wat goed bedoeld was ging verkeerd

toen een garagedeel naar onder viel

de jonge stad voelt nu ineens fragiel

© ton de gruijter

de (bewerkte) foto is van de digitale stad nieuwegein

interbellum

 

ik maakte een aantal jaren teksten die door scholieren

werden voorgelezen bij het

monument voor de gevallenen in jutphaas.

nog even en we staan weer stil bij oorlogsslachtoffers. 

nog even en we bewegen weer op het ritme van de vrijheid. 

ingetogen en uitbundig. 

een goede, waardevolle traditie, nooit hetzelfde.

en nu, nu is het anders.

ik wens u oprecht toe dat u langdurig en intens

vrede mag voelen.

ook naar de ander toe, ik hoop dat u goed voor

en tolerant jegens de ander wilt zijn.

‘vrijheid geef je door’ is het motto.

laten we dat doen.

nu zijn we ons meer dan eerder bewust van de

breekbaarheid van vrijheid.

meer dan eerder ook ben ik bezorgd.

interbellum

denk jij dat wij ooit net als zij

in tijden van een losser rede

bereid zijn om in naam van vrede

ook op te gaan in razernij?

dat jij en ik, bepakt, gehelmd

de lieven kussen, weg marcheren

om wat ondenkbaar is te leren

terwijl een roes het hart bedwelmt?

je lacht en denkt ‘wij zijn nu vrij’

dat dachten zij ook in ’t verleden

een zwaar beseffen pijnigt mij

zij waren ooit toch net als wij

ik vrees de wegen te betreden

dus bid ik god ‘sta ons dan bij’

© ton de gruijter

(dit gedicht is opgenomen in de bundel ‘een schommel treft geen blaam’)

'wijnestein, een huys ende een hoeve lants'

op 14 april 2014 werd op de plek, waar vroeger kasteel wijnestein stond een herontworpen gebied door wethouder marieke schouten geopend.

binnen de grenzen van de steeds drukkere stad is dit een mooie locatie om even rust te vinden, te mijmeren.

in de voorbereiding werden omwonenden, leerlingen van het oosterlicht en andere belanghebbenden betrokken en door alle input is het een smaakvol vormgegeven plek geworden.

omdat ik een tekst mocht leveren heb ik me vooraf even ingelezen en zo kwam ik de mooie woorden 'een huys ende een hoeve lants' tegen.

‘een huys ende een hoeve lants’

soms laat de grond het gras hier spreken,

hier, op ‘t populierenveld

over hoe een huis kon breken

nadat zowat vier eeuwen waren weggeteld

wijnestein, ‘een huys ende een hoeve lants’,

hier gesticht, verwoest, hersteld,

verloederd en gestut

totdat het -sleets- geslecht werd,

als huis niet langer meer van nut

de bomen die de muuromtrek verbeelden

vertellen soms, bij goede wind

hoe hier het leven was

hoe fier het huis stond, sterk, omgracht en

hoe zij, wier naam in oude inkt geschreven staat,

het leven in de stenen brachten

de geur van gebraad, de lach van een kind

het vuur van de haard, het leed en het lief

de troost van een boek, of liever, een brief,

de erfenis van wijnestein, soms, bij goede wind

verbeelding is winst, we gaan niet meer op zoek

we graven niet, wat brengt het op?

misschien een pot, een ketel, hoefbeslag,

een porseleinen poppenkop

de grond, waar het ‘toen’ door het ‘nu’ wordt gekust

geeft hier nieuwegein licht vermaak, een nieuwe rust

de bomen wortelen in wijnesteins verhaal

en wij zijn van dezelfde grond

de grond verbindt het allemaal

© ton de gruijter 

dit is ons laatste grote groen

 

de dialoog' heet het kunstwerk in het park, granieten zuiltjes in de heuvel.

en dat is toepasselijk, want er wordt nogal gesproken over het voorgenomen besluit

een evenemententerrein in te richten in het laatste grote groene gebied van nieuwegein.

wanneer je door je wimpers kijkt lijken de zuiltjes wel tanden van een onderkaak,

klaar om een hap uit het gras te nemen. dat klinkt net zo dreigend als het is. 

de laatste keer dat ik een evenement in het park bezocht was in 2012, de 'festafette',

een feestje met meer artiesten dan bezoekers. 

daarna kende ik het park slechts als park. precies zoals de bedoeling was, en is. 

en soms heb je maar één moment om een goede keuze te maken

dit is ons laatste grote groen

dit is ons laatste grote groen

een rustpunt, een oase

tussen water, spoor en straten,

bedoeld om niet per se heel veel te doen

hier hoor je vogels zingen naar elkaar

hier hoor je nog de bomen ruisen

of de tred van joggers die een fietspad kruisen

hier hoor je kinderen spelen, 

een hond, gegrom en dan geblaf

hier valt de drukte van je af

dit gun je elke stad

ach, laat die vogels toch niet vluchten

bij de eerste noten van gitaar of bas

laat hier geen foodtrucks ploegen

door bosschages, voren trekkend in het gras

laat hier geen kermis zijn 

met knipperlicht en blikmuziek

laat hier geen vreemde geuren hangen,

geen sate naast ijsselstee, geen pizza's, wafels

en geen lauwer wordend bier

dit is ons laatste grote groen

een rustpunt, een oase

tussen water, spoor en straten,

je kan er werkelijk veel mee doen,

of beter nog, het laten

 © ton de gruijter

de pijn van nieuwegein

 

ik was er van onder de indruk. ook de burgemeester schrok.

het a.d. leverde een aantal artikelen onder de serienaam 'luisteren naar nieuwegein'

waar een onthutsend beeld in wordt geschetst van mensen die door een combinatie

van woning, financiën, gezondheid of gemaakte keuzes buiten de boot vallen.

erger, het is vaak wijkbepaald.

dan steekt het glimmende centrum met het alweer bijna opgeleukte stadshuis, een

lonkend theater en de bouw van appartementen waarvan sommige vier keer duurder

zijn dan de gemiddelde woningwaarde van de wijk die aan de overzijde van het water ligt,

weer even af.

het kanaal als moderne slotgracht.

aangegeven wordt dat de problematiek zich vooral afspeelt in de 'centrale as' van de stad.

dat is een uitdaging, u weet, met een zwakke as is het lastig sturen.

een akelig besef, zo kort na de vijftigste verjaardag van de stad.

de pijn van nieuwegein

zij bouwt veel hoger dan zij vroeger kon,

het is hier wonen in de wolken

ambitie is het toverwoord

al sinds zij met haar groei begon

en kijk, zelfs langs kanalen en rivier

strekt nieuwbouw stenen vingers uit

het is hier wonen aan het water,

zij garandeert u woonplezier

zij is inmiddels vijftig jaar

zij vierde onlangs nog haar feest

maar ach,

de vlaggetjes zijn en blijven opgeruimd

de straten zijn weer kaal

de loftrompet is terug in haar foedraal

want sinds zij beter in de spiegel keek

besefte zij de keerzij van 't verhaal

haar steen liet zich eenvoudig voegen,

de steen, die zij zo goed kent

maar voor de mens, zo moet zij nu erkennen

kent zij géén cement

het stemt tot zorg en droefenis

dat haar gemeente onvoldoende

een gemeenschap is

© ton de gruijter

wat wordt het toekomstbeeld?

 

het beeld 'cirkle of life' van jits bakker werd door de raad van toezicht als geschenk voor

de medewerkers van het antonius ziekenhuis aangekocht. één van mijn favoriete

kunstwerken in de stad.

de laatste tijd echter staat het er verloederd bij, bijna al het gekleurde glas is verdwenen.

een voorbode van het vertrek van het ziekenhuis? we horen daar niks meer over.

persoonlijk moet ik er niet aan denken.

wat wordt het toekomstbeeld?

de vraag naar zorg groeit, ook in nieuwegein

we zijn wat minder fit, de leeftijd stijgt

dan hoop je dat je goede zorg krijgt

maar 't ziekenhuis vertrekt naar leidsche rijn

straks staan we daag'lijks op de snelweg vast

-wat negatief aan uitlaatgassen scheelt-

op zoek naar wie één onzer kwalen heelt

en óók een parking waar de auto past

natuurlijk komen hier dan meters vrij

ik zie al nieuwe straatnaamborden staan,

de röntgendreef, het darmplein, luchtweglaan,

ik fantaseer al zeven flats er bij

ik gun de zorg een eigen spreidingswet,

geen concentratie in de grote stad

de regio mankeert zelf ook al zat,

genoeg voor poli, een chirurg, een bed

 

   

© ton de gruijter

                                                           (het beeld in goede staat)

nieuwe jaren, nieuwe buren

ik wandel nogal eens langs de groene steeg, doorgaans een laantje met water en lommer.

nu het blad verdwenen is, wordt goed zichtbaar hoe de binnenstad zich ontwikkelt.

bliksems! allemaal hoogtepunten.

nieuwe jaren, nieuwe buren

het was verscholen achter blad,

maar nu toont ons de binnenstad

hoe hoog zij groeien wil

de nieuwe torens lijken haast

door de kranen, die er naast

heen en weer bewegen,

uit de grond te zijn getrokken

en onverschrokken roept de stad

'er is nog ruimte in de lucht'

en zij, die nu verlangen

naar hun deur die straks wordt afgehangen

naast het bordje waar hun naam op staat

kennen nu nog niet de naam, hun straat 

wordt later ingetekend op de kaart

en al die hoogte, waar de stad naar toe verhuist

maakt dat het geins stadshuis, ooit verguisd

omdat het veel te groot was voor de stad,

een gebouwtje wordt, beneden, daar,

waar het plein zo'n windlast had

© ton de gruijter 

vanzelfsprekend hoop ik dat het nieuwe jaar u brengt wat voor u belangrijk is.